Piramida na zdrowie

Początek roku to okres postanowień noworocznych. Rzucę palenie, będę więcej się ruszać, zacznę biegać… w odpowiedzi na te wyzwania 2016 rok przywitał nas uaktualnionym i szalenie pomocnym narzędziem - nową piramidą żywienia. Nową, bo jak każda koncepcja, piramida ewaluowała od 1992 roku, kiedy to w trosce o zdrowie swoich rodaków Amerykański Departament Rolnictwa (USDA) przygotował pierwszy jej schemat.

I tak, na przestrzeni ponad 20 już lat piramidowe zasady prawidłowego żywienia nieustannie się zmieniały wraz ze zmianą rozwoju gospodarczego i przemysłowego, zmianą trybu życia człowieka i coraz większą wiedzą na temat żywności. Ewaluowały też poza samą dietę, uwzględniając w piramidzie aktywność fizyczną i kontrolę masy ciała (Body Mass Index).

Krótką jej historię przedstawiamy dwutorowo: dla wersji amerykańskiej i wywodzącej się z pierwszej piramidy USDA wersji polskiej:

USA

Amerykański Departament Rolnictwa o zdrowie Amerykanów zaczął dbać już w 1943r. tworząc najpierw bazę 7 podstawowych, zalecanych do spożycia grup produktów spożywczych, a w 1956r. wersję uproszczoną – obejmującą 4 takie grupy,

źródło: U.S. Department of Agriculture za: http://www.archives.gov/global-pages/larger-image.html?i=/press/press-kits/whats-cooking/images/21406-l.jpg&c=/press/press-kits/whats-cooking/images/21406.caption.html

źródło: U.S. Department of Agriculture za: http://www.npr.org/sections/thesalt/2016/01/13/462821161/illustrating-diet-advice-is-hard-heres-how-usda-has-tried-to-do-it?amp

W 1992r. USDA stworzył pierwszą piramidę The Food Guide Pyramid, a następnie jej dwie aktualizacje w 2005r: MyPyramid (w innej, bo pionowej wersji, z pierwszą wzmianką o potrzebie aktywności fizycznej i bez podziału na ilość porcji – głównie z powodu różnego zapotrzebowania każdego człowieka) i harwardzką wersję piramidy z wyodrębnionymi zdrowymi tłuszczami i zaleceniem ograniczenia spożycia czerwonego mięsa, które przestało uchodzić za najzdrowsze i uplasowało się u szczytu piramidy – obok cukrów i słodyczy.

źródło: U.S. Department of Agriculture za: http://www.dmelanson.com/pages/g_pyramid.html

źródło: U.S. Department of Agriculture za: http://www.foodpyramid.com/mypyramid/

źródło: Uniwersytet Harvarda USA za: http://dietetycznefantazje.blogspot.com/2014/02/roznice-miedzy-stara-nowa-piramida.html

W 2011 zamiast piramidy pojawił się prosty schemata talerza. Ma on za zadanie możliwie ułatwić przygotowanie posiłku w zabieganej rzeczywistości, która nie daje nam czasu na wnikliwą analizę piramidy, a co dopiero wdrożenie jej zasad do naszej diety i stylu życia.

źródło: http://www.choosemyplate.gov/

POLSKA

W 1995r. Instytut Żywności i Żywienia w oparciu o amerykański wzorzec z 1992r. tworzy pierwszą polską wersję piramidy, a następnie w 2009r. jej aktualizację już z aktywnością fizyczną u podstaw.

źródło: IŻŻ za: http://linemed.pl/nhealth_guide/details/cId,10,id,384

źródło: IŻŻ za: http://diet-coaching.xaa.pl/wp-content/uploads/2014/03/piramida-dzieci-net-mala.-06.01-450-x-631.jpg

W 2016 r. pojawia się wersja najbardziej aktualna, nazwana Piramidą Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej, w której również, zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), podstawę stanowi aktywność fizyczna – niezbędny element zdrowego trybu życia. Trudno się dziwić, że IŻŻ wprowadza ruch do swoich zaleceń. W wyniku przeprowadzonej przez Centrum Badania Opinii Społecznej w 2013r. analizy tylko 40% Polaków uprawia sport regularnie, a kolejne 26% ankietowanych – sporadycznie. Biorąc pod uwagę fakt, że prawie połowa czynnych zawodowo pracuje w pozycji siedzącej, a bezruch jest przyczyną wielu powikłań zdrowotnych (patrz: https://corporate-wellness.pl/body-wellness-szczegoly-107.html) konieczność aktywności fizycznej jest oczywista. Piramida z 2016r zmienia też układ proporcji co do zalecanego spożywania wybranych grup pokarmów. Spożycie produktów zbożowych, z mąk razowych, pełnoziarnistych, bogatych w błonnik przesunięte zostaje na trzeci schodek od dołu, ustępując miejsca aktywności fizycznej oraz warzywom i owocom, które w proporcji 3/4 warzywa i 1/4 owoce powinny stanowić co najmniej połowę, tego co spożywamy. Piramida nie zawiera już schodka przeznaczonego na cukier i słodycze, bo bezsprzecznie należy ich unikać. Zwraca się w niej uwagę na potrzebę nawadniania, produkty nieprzetworzone, dobre tłuszcze oraz zioła.

źródło: http://www.izz.waw.pl/attachments/article/555/ulotka_z_pytaniami_druk.pdf

Źródła podają niekiedy inne daty, wizualizacje piramid z tego samego okresu też czasem wyglądają inaczej ale jedno jest pewne – zdrowia w piramidzie jest naprawdę dużo. Warto więc wrzucić ją sobie na tapetę służbowego komputera, by przypominała nam o właściwej diecie i aktywności fizycznej rankiem każdego, zapracowanego dnia.

źródło: http://www.zadyszka.org.pl/zdrowie/55-krotka-historia-pewnego-przewodnika-zdrowego-zywienia.html http://www.phie.pl/pdf/phe-2011/phe-2011-1-020.pdf

Następny tekst: Dieta oczyszczająca i wzmacniająca organizm